Tết Đoan Ngọ mồng 5 tháng 5

Tết Đoan Ngọ là Tết thu hút sự chú ý của khá nhiều người Việt Nam xưa và nay, nó chỉ đứng thứ hai sau Tết Nguyên Đán. Tục này có người cho là từ đời Xuân Thu. Khuất Nguyên (nước Sở), vì can ngăn vua Hoài Vương không được, đã uất ức ôm đá gieo mình xuống sông Mịch La mà tự vẫn. Hôm ấy đúng là mùng 5 tháng 5. Thương tiếc người trung nghĩa, mỗi năm, cứ đến ngày đó, nhân dân Trung Quốc lại làm bánh ngọt, quấn chỉ ngũ sắc bên ngoài (ý làm cho cá sợ, khỏi đớp mất) rồi bơi thuyền ra giữa sông, ném bánh xuống cúng Khuất Nguyên.

 

Ở Việt Nam, ít người biết chuyện Khuất Nguyên, mà chỉ coi mùng 5 tháng 5 là “Tết giết sâu bọ” – vì trong giai đoạn chuyển mùa, chuyển tiết, dịch bệnh dễ phát sinh. Người ta quan niệm, trong ngày này, các loài sâu bọ đều hoảng hốt, trốn chạy vì nhà ai cũng có bữa cỗ “giết sâu bọ” vào sáng sớm, với hoa quả đầu mùa. Đào mịn lông tơ, mận đủ mùi chua ngọt, chuối ta mập mạp, dưa hấu bổ dọc thành những chiếc thuyền rồng sơn son mịn cát lóng lánh như lân tinh, dứa còn nguyên cái mũ miện xanh rờn óng bạc, nhưng cái lòng nó vàng tươi khêu gợi. Và đương nhiên không thể thiếu món rượu nếp.

Thành lệ, cứ đến sáng sớm ngày mồng 5, người ta cho trẻ ăn hoa quả, rượu nếp, trứng luộc, kê, bánh đa, mận, muỗm, dưa hấu, uống nước dừa… bôi hồng hoàng vào thóp đầu, vào ngực, vào rốn để giết sâu bọ. Người lớn thì uống rượu hòa ít tam thần đơn hoặc bôi phẩm hồng vào thóp đầu, vào ngực, vào rốn để trừ trùng.

Trẻ em giết sâu bọ xong khi còn ngồi trên giường, rồi rửa mặt mũi, chân tay xong bắt đầu nhuộm móng tay móng chân, đeo chỉ ngũ sắc. Em gái đến độ tuổi xâu lỗ tai cũng chọn ngày này mà xâu.

Nhiều người mua bùa chỉ đeo cho trẻ con. Bùa kết bằng chỉ ngũ sắc, kết theo hình hoa sen, quả đào, quả ớt… Lại may áo lụa mang đến các cửa chùa, cửa tĩnh in dấu vẽ bùa rồi mặc cho trẻ, có ý trừ ma tà cho khỏi quấy.

Giữa trưa hôm ấy thì làm cỗ cúng gia tiên, rồi đi hái lá mồng năm. Tục hái thuốc mồng 5 cũng bắt đầu từ giờ Ngọ, đó là giờ có Dương khí tốt nhất trong cả năm, lá cây cỏ thu hái được trong giờ đó có tác dụng chữa bệnh tốt, nhất là các chứng ngoại cảm, các chứng âm hư. Người ta hái bất kỳ loại lá gì có sẵn trong vườn, trong vùng, miễn sao đủ trăm loại, nhiều ít không kể, nhất là lá ích mẫu, lá cối xay, lá vối, ngải cứu, sả, tử tô, kinh giới, lá tre, lá bưởi, cam, chanh, quýt, mít, muỗm, hành, tỏi, gừng, chè, ổi, trầu không, sài đất, sống đời, bồ công anh, sen, vông, lạc tiên, nhọ nồi… đem về ủ rồi phơi khô, để sau đem nấu uống cho rằng uống thế thì lành.

Lại có nhiều người đi lấy lá ngải cứu, năm nào thì kết hình con thú nǎm ấy như năm Tý thì kết con chuột, năm Sửu kết con trâu, năm Dần kết con hổ… treo ở giữa cửa, để trừ ma quỷ và về sau ai có bệnh đau bụng thì dùng làm thuốc sắc uống.

Trong những tục lễ của ngày Tết Đoan Ngọ, có lẽ tục người ta chú ý nhất là tục lễ sêu – một tục lệ mang đầy tính nhân văn giữa người với người, con cháu với ông bà, cha mẹ, người bệnh với thày thuốc, học trò với thày giáo. Những chàng trai đã dạm vợ hoặc hỏi vợ nhưng chưa cưới thường đi sêu bố mẹ vợ nhân ngày Tết Đoan Ngọ.

Lễ sêu trong dịp này bao giờ cũng có đậu xanh mới hái vào tháng Tư, gạo nếp của vụ chiêm. Ngoài ra tháng Năm cũng là mùa ngỗng và mùa chim ngói, cùng với gạo nếp, đậu xanh, bao giờ cũng có một đôi ngỗng và một, hai chục chim ngói. Kèm thêm là cân đường cát, trái dưa hấu, nghĩa là toàn những sản phẩm trong mùa.

Chỉ những chàng rể chưa cưới vợ mới đi lễ sêu, còn những chàng rể đã cưới vợ rồi thì hết lễ sêu, nhưng trong dịp tết Đoan Ngọ, các chàng rể dù nghèo vẫn cố chạy món quà nhỏ để biếu bố, mẹ vợ. Lễ biếu này nhiều, ít tuỳ tâm và không quan trọng bằng lễ sêu.

Các ông đồ xưa dạy học thường không lấy học phí. Hàng năm vào dịp mồng 5 tháng 5, các học trò đều có đồ lễ tết thầy. Thúng gạo, đôi ngỗng, phong chè, gói bánh hoặc túi hoa quả, tùy tâm bố mẹ học trò. Những gia đình giàu có thường phong bao một số tiền. Học trò cũ đã làm nên danh vọng cũng không quên thǎm thầy vào dịp này.

Các con bệnh được các ông lang chữa khỏi bệnh, mặc dù đã trả tiền thuốc, nhưng cũng không quên ơn cứu mệnh cho mình, nên trong dịp tết Đoan Ngọ (còn gọi là tết hái thuốc) cũng mang quà tết thầy lang. Đồ lễ cũng gồm: đậu xanh, gạo nếp, ngỗng, chim ngói… như đồ lễ học trò tết thầy học.

Dẫu qua bao biến đổi về thời cuộc, song tết Đoan Ngọ vẫn tồn tại trong lòng người dân đất Việt như một phong tục đẹp, với ý nghĩa thiêng liêng về đạo lý làm người.

3 phản hồi (+add yours?)

  1. Hùng đầu bạc
    Jun 12, 2013 @ 09:58:16

    Mấy hôm rồi bận quá, chẳng kịp cập nhật được gì, hôm nay nhân Tết Đoan Ngọ, mời các bạn tìm hiểu kỹ hơn về ngày Tết này, trước nay có khi chúng ta năm nào cũng ăn Tết Đoan Ngọ, nhưng chưa chắc đã tìm hiểu kỹ về nó.

    Trả lời

  2. Dao Phuc
    Jun 13, 2013 @ 14:26:57

    Nói tới tết Đoan Ngọ, tôi nhớ lại ngày xưa khi con bé, gần nhà tôi có cây gọi là “cây lá móng”. Thường sáng mùng 5/5 âm lịch, sau khi ăn hoa quả và rượu nếp đã được thắp hương cúng các cụ xong, mấy chị em rủ nhau đi hái lá móng về để nhuộm móng tay, móng chân. Lá cây giống như lá cây rau ngót nhưng mỏng và to hơn.Mang lá về giã giập ra rồi bịt vào các móng tay, dùng giẻ quấn lại một lúc, khi bỏ ra móng tay có màu đỏ như màu bã trầu vậy.
    Mâm cơm cúng ngày tết 5/5 thường bao giờ cũng có thịt Ngỗng, có cả chè Bà Cốt, chè con ong( nấu bằng gạo nếp với đường mật và chút gừng) và nồi chè đỗ đen nữa. Mẹ tôi thường bôi chút vôi (vôi bà hay ăn trầu ấy) lên cái hõm ở cổ cho từng đứa chúng tôi, nói là để trừ giun sán ở trong bụng.!?
    Lỗ tai của tôi hiện nay cũng được ông nội tôi bấm vào dịp tết Đoan Ngọ bằng khuyên chì( đó là hai cái vòng khuyên nhỏ được làm bằng dây chì, có hai đầu hơi nhọn). Mỗi ngày sau đó, ông cụ thường bấm vào thêm một chút, cho đến khi thủng thành lỗ thì bỏ chì ra thay bằng cái cuống chiếu( cụ bảo dùng chiếu cói cho có độ nở ra khi gặp ẩm thì lỗ tai mới to ra được). Người xưa quan niệm rằng nếu không có lỗ tai và đeo khuyên khi chết sẽ bị Đỉa bám vào tai!?
    Trước dịp này, tôi cũng vừa hoàn thành chuyến du lịch Tâm linh ra Côn Đảo (đúng vào ngày nhà bạn Tân Kỳ báo tin buồn, vậy nên không đi viếng cụ được mà chỉ nhờ Thủy chuyển lời giúp)
    .Nghe người dân ở huyện đảo nói, cả huyện có 7000 dân, nhưng người chết và hi sinh có tới hơn 2 vạn người (đấy là chỉ theo danh sách mà thôi). Vậy người đêm gấp 3 người ngày. Theo chỉ dẫn, đoàn chúng tôi tới nghĩa trang Hàng Dương lúc trời đã nhá nhem tối, nghe kể cũng thấy rờn rợn, nhưng những điều tâm linh, cùng với hệ thống truyền thanh đặc biệt ở đây khiến chúng tôi không còn nghĩ tới chuyện ma quỉ, mà chỉ nghĩ tới những người anh hùng đã ngã xuống, hi sinh anh dũng cho sự sinh tồn của Tổ quốc mà thôi. Hệ thống loa được thiết kế chỉ cao hơn mặt đất khoảng 50cm, giông như những trụ đèn trang trí dọc theo những lối mòn vào từng khu mộ chí, nhẹ nhàng vang lên như những lời thủ thỉ kể về lịch sử khu đất linh thiêng, kể về lịch sử bản thân, chiến công thầm lặng của những người anh hùng nằm sâu trong lòng đất… Giọng đọc ám áp của nữ nghệ sĩ Kim Tiến xen giữa giọng hát mượt mà, ca khúc ‘ Biết ơn chị Võ Thị Sáu” của nghệ sĩ nhân dân Lê Dung, khiến cho tâm trí chúng tôi như trở về ngày xưa, không ai bảo ai, hết người này đến người kia hát to bài hát đã theo cùng năm tháng đó của nhạc sĩ Nguyễn Đức Toàn.Tất cả mọi người đến đây đều tới nghĩa trang, thắp hương cẩn cáo trước, để đêm về, trước 12h đặt lễ cúng mới linh!

    Trả lời

  3. hungdaubac
    Jun 13, 2013 @ 15:32:09

    Tết Đoan Ngọ năm nay, theo mình có vẻ không còn vui như trước đây, phải chăng do suy thoái kinh tế, cuộc sống khó khăn hơn nên mọi người ít có điều kiện nghĩ đến vui chơi (cha ông ta có câu: Phú quý sinh lễ nghĩa mà). Hay là do chúng ta đã lớn rồi, không còn vui vì những niềm vui nho nhỏ như ngày xưa nữa.
    Nhưng những kỷ niệm xưa bao giờ cũng giúp chúng ta trẻ lại và vui lại, đúng không các bạn .

    OK chuyến đi du lịch tâm linh của bạn Phúc.
    Một chuyến đi càng làm cho chúng ta thêm kính trọng những người anh hùng đã khuất vì Tổ quốc thân yêu, nhất là vào khi biển Đông đang nổi sóng như hiện nay.
    Xin cùng thắp một nén hương cho người nữ anh hùng liệt sỹ trẻ tuổi và các liệt sỹ khác trên khắp các miền Tổ quốc.

    Trả lời

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: